Grb Novog Sada nosi u sebi priču o gradu koji je iz vojnog šanca izrastao u slobodnu kraljevsku varoš. Tri kule, talasasti Dunav i golub sa maslinovom grančicom svedoče o burnoj prošlosti i nadi u mir koja je pratila njegov nastanak.
🛡️ Grb grada Novog Sada: Heraldički opis
Grb grada Novog Sada glasi ovako: „Na polju plava štita stoje tri okrugle kule srebrne boje, od kojih svaku sredom i odgore opasuje nadstrešnica; kule stoje pojedince svaka za sebe, sazidane od neotesana kamena, nadstrešnica gornjeg im dela je zupčasta, kapije su im zatvorene, prozori otvoreni i udešeni za pucanje. U redu stoje jedna pored druge kraj valovita Dunava koji zeleno polje preseča; srednja je nešto viša i šira, nad njom se lepšra Nojev golub. Rubom štita ide ovaj natpis: Pečat slobodne kraljevske varoši Novog Sada."
Sadržaj
Značenje grba grada Novog Sada
Svaki element grba nosi svoje značenje, vezano za istoriju mesta koje je iz vojnog utvrđenja preraslo u slobodnu varoš.
- Tri srebrne kule: simbolišu prelazak Petrovaradinskog šanca u status varoši i njegovu ulogu branioca Petrovaradinske tvrđave.
- Zatvorene kapije i otvoreni prozori „udešeni za pucanje": podsećaju da je naselje nastalo kao vojno utvrđenje, spremno da brani sebe i tvrđavu preko puta.
- Valoviti Dunav: predstavlja reku na čijoj su obali podignute kule, ali simbolički i nemirna vremena turskih ratova koja su zadesila ove krajeve.
- Zeleno polje: dočarava plodnu bačku ravnicu na kojoj je grad nastao.
- Nojev golub sa maslinovom grančicom: simbol mira koji je nastupio posle turskih ratova i nade u prosperitet nove slobodne varoši.
📜 Zanimljivost: Dug koji je grad otplaćivao decenijama
Prilikom formiranja Magistrata 1748. godine dug za otkup slobode iznosio je oko 89.875 forinti, a 1752. godine čak 95.883 forinte. Zahvaljujući prihodima od gradske pivare i prodaje zemljišta, dug je do 1776. godine smanjen na 16.825 forinti.
Kule na grbu ne stoje jedna do druge slučajno: srednja je nešto viša i šira, a upravo nad njom lebdi golub, čime se naglašava da je iznad odbrambene uloge grada, u prvom planu ipak mir koji je usledio.
Istorija grba grada Novog Sada
Naselje na mestu današnjeg Novog Sada razvijalo se kontinuirano od 1694. godine, kada je na dunavskom rukavcu nasuprot Petrovaradinske tvrđave podignut mostobran. Do 1740-ih godina, zahvaljujući doseljenicima iz Beograda, Bosne i Hercegovine i drugih krajeva, naselje poznato kao Petrovaradinski šanac preraslo je u razvijenu trgovačku varoš.
Građani šanca su 1747. godine poslali izaslanstvo u Beč, među njima Davida Rackovića i Tomasa Anderlea, kako bi od Habzburške krune otkupili status slobodnog kraljevskog grada. Cena slobode iznosila je oko 80.000 forinti, a uz razne takse i troškove ukupan iznos popeo se i do 95.000 forinti u srebru.
1. februara 1748. godine carica Marija Terezija potpisala je povelju kojom je Petrovaradinski šanac postao slobodan kraljevski grad pod imenom Neoplanta, a u istoj povelji opisan je i grb koji varoš od tada nosi.
📜 Istorijski kontekst: Sporazum pre elibertacije
Godine 1747, pre nego što su zatražili status slobodnog grada, srpski i nemački žitelji šanca sklopili su sporazum o jednakom broju predstavnika u budućem Magistratu, čime je obezbeđena ravnopravnost različitih zajednica.
FAQ: Često postavljana pitanja o grbu grada Novog Sada
Kada je zvanično usvojen grb Novog Sada?
Grb je zvanično usvojen 1. februara 1748. godine, istog dana kada je carica Marija Terezija potpisala povelju kojom je Petrovaradinski šanac dobio status slobodnog kraljevskog grada pod imenom Neoplanta.
Šta simbolizuju tri kule na grbu?
Tri srebrne kule simbolizuju prelazak vojnog Petrovaradinskog šanca u status slobodne varoši i njegovu ulogu branioca Petrovaradinske tvrđave, dok zatvorene kapije i prozori „udešeni za pucanje" podsećaju na tu odbrambenu funkciju.
Zašto se na grbu nalazi Nojev golub?
Golub sa maslinovom grančicom simbolizuje mir posle turskih ratova, kao i nadu u prosperitet i razvoj nove slobodne kraljevske varoši, slično biblijskoj priči o kraju potopa.
Šta predstavlja valoviti Dunav u donjem delu štita?
Valoviti Dunav predstavlja reku pored koje su kule podignute, ali simbolički se odnosi i na nemirna vremena turskih ratova i najezdi koje su zadesile ove krajeve pre osnivanja slobodne varoši.
Da li se grb Novog Sada koristi i danas?
Da, grb je i danas zvanični simbol Grada Novog Sada i koristi se na zastavi grada i u službenim prostorijama gradskih organa, uz državne simbole i simbole Autonomne Pokrajine Vojvodine.